Η λογοτεχνία στον αστερισμό του #metoo : Χίλντα Παπαδημητρίου

 

Το μόνο θετικό που θα αφήσει το 2021 είναι το σπάσιμο της σιωπής που κάλυπτε τη σεξουαλική κακοποίηση και την ενδοοικογενειακή βία, η έκρηξη του ελληνικού #metoo τρόπος του λέγειν. Εδώ και χρόνια η λογοτεχνία ασχολείται με την αναδίφηση του τραύματος και την κάθαρση που κουβαλάει η αλήθεια. Διάλεξα πέντε βιβλία που δείχνουν τις πολλαπλές όψεις της καταπίεσης και της βίας. Βιβλία κυρίως απολαυστικά, όχι διδακτικά. Η ανάγνωση είναι ένα βάλσαμο, όπως η αφήγηση ιστοριών. Απολαύστε την.

#1 Ένα δικό της δωμάτιο, Virginia Woolf (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, Μεταίχμιο)

Τιμής ένεκεν αρχίζουμε με τη Βιρτζίνια Γουλφ. Χωρίς να είναι φεμινίστρια, διατύπωσε από το 1928 τους κοινωνικούς, οικονομικούς και ταξικούς λόγους που εμποδίζουν μια γυναίκα να αφοσιωθεί στη γραφή. Έναν αιώνα αργότερα, το αίτημα παραμένει περίπου το ίδιο. Η οικονομική και προσωπική ανεξαρτησία είναι το ζητούμενο, όχι μόνο για να γράψουμε, αλλά για να διεκδικήσουμε και να εκφράσουμε τη σωματική μας αυτοδιάθεση. Πριν φτάσουμε στη γραφή, πρέπει πρώτα να ξεφύγουμε από τον τρόμο της ενδοοικογενειακής κακοποίησης, της σεξουαλικής εκμετάλλευσης, της ανεργίας που πλήττει κυρίως τις γυναίκες. Σ’ έναν κόσμο που μοιάζει να γυρίζει πίσω, η Βιρτζίνια Γουλφ υποδεικνύει την κοινή πορεία των γυναικών.

 

#2 Κορίτσι, Γυναίκα, Άλλο, Bernandine Evaristo (μτφρ. Ρένα Χατχούτ, Gutenberg)

Η πανεπιστημιακός και συγγραφέας Bernandine Evaristo, η πρώτη μαύρη που κέρδισε το Βραβείο Booker το 2019 (εξ ημισείας με τη Margaret Atwood), πηγαίνει ένα βήμα παρακάτω τις σκέψεις της λευκής και εύπορης Γουλφ. Η Evaristo δίνει τον λόγο σε δώδεκα γυναίκες που συνδέονται μέσω του χρώματος, της καταγωγής, της τάξης, της σεξουαλικότητάς τους, των συγγενικών και φιλικών τους δεσμών. Οι διαστρωματώσεις των βιωμάτων αυτών προσδιορίζουν τις εμπειρίες των δώδεκα γυναικών. Αλλά ακόμη και οι κοινές αιτίες καταπίεσης και αποκλεισμού έχουν τις ιδιαιτερότητές τους και ίσως το συμπέρασμα να είναι η ανάγκη για αλληλοκατανόηση και υποστήριξη, για κοινούς αγώνες.

 

#3 Η σιωπή των κοριτσιών, Pat Barker (μτφρ. Δέσποινα Κανελλοπούλου, Αιώρα)

Η Ιλιάδα ιδωμένη από τη ματιά μιας σκλάβας; Παρότι «στις γυναίκες αρμόζει η σιωπή», η Βρισηίδα μάς αναγκάζει να αναστοχαστούμε τα αυτονόητα, πέρα από τις φρικαλεότητες του πολέμου. Δίνοντας τον λόγο σε μια σκλάβα, η Barker μιλάει για τη θέση της γυναίκας μέσα στον χρόνο και ανεξαρτήτως πολιτισμών· για τη θέση του όντος που βρίσκεται μονίμως στο απόλυτο έλεος των αντρών. Reclaim αποκαλείται η ανάκτηση και αποκατάσταση μιας γνωστής και αγαπημένης ιστορίας υπό διαφορετική οπτική: εν προκειμένω, της καταπιεσμένης, ταπεινωμένης σκλάβας που αναγκάζεται να προσφέρει τις υπηρεσίες και το σώμα της στον «χασάπη Αχιλλέα», τον σφαγέα του συζύγου της Μύνητα και των τριών αδερφών της.

 

#4 Μια γυναίκα απολογείται, Μαρία Λούκα (Τόπος)

Χρησιμοποιώντας στοιχεία από αληθινές ιστορίες σεξουαλικής και σωματικής κακοποίησης, η συγγραφέας έγραψε μια νουβέλα με θέμα «των γυναικών τα πάθη». Αναζητώντας δρόμους για έναν νέο φεμινισμό, η Μαρία Λούκα λέει: «Η εκδοχή που προσωπικά με ενδιαφέρει είναι αυτή που προσπαθεί να διατηρήσει τη ριζοσπαστικότητα και την ανοιχτότητά της, δηλαδή να συνδυάζει στην οπτική της τις δια-
στάσεις του φύλου με αυτές της τάξης, της φυλής, της εθνότητας, του σεξουαλικού προσανατολισμού, της σωματικής κατάστασης. Να είναι ένας φεμινισμός που να μπορεί να χωράει και να απευθύνεται σε ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, προσφύγισσες, κρατούμενες, εργαζόμενες, άνεργες, άστεγες, χρήστριες ουσιών, κρατούμενες, ανάπηρες, γυναίκες με ψυχιατρική εμπειρία, σεξεργάτριες».

 

#5 Ιστορία της βίας, Édouard Louis (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη, Αντίποδες)

Ακούγεται κλισέ, αλλά είναι οδυνηρή αλήθεια: ο βιασμός δεν έχει φύλο. Η βία συχνά έχει ταξικό πρόσημο και αντλεί τα θύματά της από τους αδύναμους, τους διαφορετικούς, τους ξένους. Γυναίκες, άντρες, ΛΟΑΤΚΙ. Αφού ξεμπέρδεψε με τον Εντύ Μπελγκέλ, τον εαυτό του δηλαδή, ο συγγραφέας μιλάει για την ευκολία με την οποία γίνεται αντιστροφή ρόλων, πόσο εύκολα ο καταπιεζόμενος γλιστράει στον ρόλο του θύτη. Γράφοντας, όπως λέει ο ίδιος, «λογοτεχνία της αντιπαράθεσης», ο Louis βάζει δύο φωνές να αφηγούνται την ιστορία του βιασμού του, φέρνοντάς μας αντιμέτωπους με όλες τις ευγενείς πολιτικές και αστικές αυταπάτες μας.

 

 

 

"Γεννήθηκα στην Καλλιθέα και μεγάλωσα στη Νέα Σμύρνη, διαβάζοντας αστυνομικά βιβλία κι ακούγοντας Neil Young και Bob Dylan. Σπούδασα Νομικά και για μια εικοσαετία είχα ένα δισκάδικο στην πλατεία της Νέας Σμύρνης. Από το 1994 ασχολούμαι επαγγελματικά με τη μετάφραση. Χάρη σε αυτήν, έκανα το επόμενο βήμα και πέρασα στη συγγραφή, ξεκινώντας με δύο μονογραφίες για τους Beatles και τους Clash (εκδόσεις Απόπειρα). Έκτοτε, συνθέτω αστυνομικές ιστορίες με τη βοήθεια της γάτας μου. Το τελευταίο μου μυθιστόρημα Ένοχος μέχρις αποδείξεως του εναντίου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο". Χ. Παπαδημητρίου